Design

De Kleine Aarde renoveert ontvangstruimtes
Natuurlijk wonen, echt beleven

Als Jan Franssen, Frank Heerkens en betrokkenen dit voorjaar twee kamers bij De Kleine Aarde inrichten, hoeft niemand erop te rekenen dat daarbij onaangename geuren en kleuren optreden. Integendeel: natuurlijke oliën, bijenwas en (milieu)vriendelijk sfeerlicht accentueren juist het wezen van de materialen. 'A thing of beauty is a joy forever'.

Door Tseard Zoethout

Milieubewust leven kan saai, oubollig of ouderwets burgerlijk zijn. En dat wordt het zeker als uitsluitend op milieuaspecten bij de woninginrichting wordt gelet. Het kan anders wanneer esthetische zin en algehele gezondheid, zowel tijdens als vér na de inrichting, een rol gaan spelen. Dan wordt onze woning een plezier, een aangename ervaring die zich tot in lengte van dagen uitstrekt. Die visie komt sterk naar voren in het werk van Jan Franssen en Frank Heerkens, de eerste binnenhuisarchitect, de laatste ontwerper en meubelmaker. Beiden zetten zich hartstochtelijk in om de meest intieme vorm van leven, namelijk wonen, tot een verrukkelijke edoch betaalbare totaalervaring te maken, met zo min mogelijk milieubelasting, onwillekeurige nadruk op het wezen van de gebruikte materialen en een fris-gezonde uitstraling. Natuurlijke kwaliteiten Via de VIBA (Vereniging Integrale Biologische Architectuur) te Den Bosch is 'De Kleine Aarde' in contact gekomen met Jan Franssen, de binnenhuisarchitect die binnen deze organisatie de werkgroep 'interieur' coördineert. Hij werkt al meer dan twintig jaar volgens bouwbiologische principes. In vakblad GB&W omschreef Franssen dat toen als volgt: "De kwaliteit van ons leven wordt sterk bepaald door de kwaliteit van ons binnenmilieu en de effecten daarvan op de geestelijke gezondheid van de gebruikers. Juist in een interieur worden alle zintuigen aangesproken. De meubilering en stoffering, de smaak, geur en kleur, en de akoestiek maar ook de subtiele energetische aspecten van een ruimte zijn van even groot belang als de bouwfysische kwaliteiten."
Op de benedenverdieping van De Kleine Aarde zullen Franssen en Heerkens hun sporen nalaten: de afzonderlijke ruimtes worden omgebouwd tot een vriendelijke en een meer actieve kamer, gescheiden door een open, op maat gemaakte keuken, uitgevoerd in massief hout dat gespiegeld in de fronten van de laden terugkeert. "De eerste kamer, bedoeld voor gasten en medewerkers, wordt intiem en speels ingericht met elementen uit diverse woonstijlen", licht Franssen toe. "De zithoek wordt gevormd door een ruime tweezitsbank met zitkubussen van wolvilt in verschillende kleuren. De kersenhouten vloer, afgewerkt met olie en bijenwas, het wollen vloerkleed en de aangename houtkachel versterken dat intieme gevoel nog eens. Tegen de korte wand komt een thuiswerkplek, uitgevoerd in met effen linoleum bekleed multiplex, waar de milieubewuste bezoeker zich kan informeren over materialen, producten en leveranciers."

Volgens Franssen stuurt licht een groot deel van onze ruimtelijke beleving. "Bij duurzame inrichting wordt daar soms nog te weinig naar gekeken. Vormgeving en energiegebruik krijgen alle aandacht. Er zijn echter veel meer manieren om sfeer te scheppen. Naast direct en indirect licht spelen ook lichtkleur en lichtreflectie alsmede de structuur en kleur van het oppervlak mee. Dat bepaalt immers mede het rendement van de verlichting. In het actieve deel laten we daarom uitgebreid zien hoe de diverse lampsoorten en armaturen toe te passen zijn, welke sfeer ze geven en wat het energieverbruik is."Sprekend houtDe open keuken vormt het hart van de twee ruimtes. Dat is te danken aan Frank Heerkens, een ontwerper en meubelmaker uit Tilburg die door Franssen bij het project werd betrokken. Heerkens realiseerde zich ruim tien jaar geleden steeds meer dat kunstgrepen als formica en gespoten hout de puurheid van z'n vak teniet doen. "Een meubel", zegt hij, "mag niet alleen een plezier zijn om naar te kijken maar ook - en dat besef ik na een serie opdrachten voor een kunstenaar pas goed - vanuit het wezen van het hout ontstaan. Het mooiste is om het hout in de volle breedte te gebruiken. Toen ik dat de eerste keer deed, werd iets in me in beweging gezet dat bijna onbeschrijflijk was. Nu ga ik steeds vaker uit van de natuurlijke vorm en de schoonheid van de boom in plaats van deze aan mijn ontwerp aan te passen."
De Nederlandse consument is die bijna organische manier van beleving echter in de afgelopen decennia verloren. Door veelvuldige toepassing van superglad fineer heeft men een beeld van hout gekregen dat niets meer met de oorspronkelijke schoonheid te maken heeft. Volgens Heerkens komt daar nu schoorvoetend verandering in. "Scheuren, noesten en verkleuringen horen er nu eenmaal bij", zegt hij. "Dat vereist een totaal andere manier van kijken en kost tijd. Gelukkig zie ik steeds vaker dat opdrachtgevers, eenmaal met echt massief hout geconfronteerd, overstag gaan en enthousiast raken. Als een tafel twee of meer generaties meegaat, wordt prijs relatief."Prijs & waardeVoor de betrokkenen blijft duurzaamheid nauw verbonden met concessies. Beiden zijn al jaren begaan met 'De Kleine Aarde' en dragen verdere verbreiding van het duurzame gedachtegoed een warm hart toe. Waarde wordt niet uitsluitend door prijs bepaald, menen ze.
"Wat we willen laten zien", besluit Franssen, "is dat duurzame woninginrichting mooi én betaalbaar kan zijn. Soms kost dat veel tijd. Particulieren kunnen dat omzeilen door het werk zelf uit te voeren. Ik ben ervan overtuigd dat duurzame woninginrichting - zaken als gezondheid en levensduur in beschouwing nemend - uiteindelijk toch goedkoper is."